الشيخ رسول جعفريان وديگران

334

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

نمىشود . از اين رو سعى كرده‌ايم كتابهايى را كه بيشتر به موضوعات مربوط به نظام حكومت پيامبر ( ص ) نزديك‌اند ، برگزيده و معرفى نماييم ؛ گرچه در ميان اين كتابها نيز مواردى يافت مىشود كه مقصود ما را كمتر برآورده مىسازد . 3 . معرفى اين تعداد كتاب در اين نوشته ، هرگز به معناى انحصار اين گونه نوشته‌ها به اين حد نيست ، بلكه اين مقدار ، شامل كتابهايى است كه در دسترس ما بوده است . 4 . چنان كه مىدانيم بيشترين دوران تشكيل حكومت پيامبر ( ص ) به جنگ و اعزام نيروهاى جنگى سپرى شده است ؛ به همين دليل ، بيشتر اين نوشته‌ها از مسائل لشكرى و امور نظامى پيامبر ( ص ) و فرماندهى آن حضرت سخن گفته‌اند . از آنجا كه اين موضوعات نيز جزو مباحث حكومتى است ، كتابهايى كه در اين زمينه بوده ، در اينجا معرفى شده است . اين مطلب نسبت به كتابهايى كه تنها نظام اقتصادى دوران پيامبر ( ص ) را مورد بحث قرار داده‌اند ، نيز صادق است . 5 . چون بيشتر نويسندگان كتابهاى معرفى شده در اين نوشته ، از دانشمندان اهل سنت هستند ، طبيعى است كه برداشت و نگرش آنان نيز متناسب با همان طرز فكر بوده و ارائه و معرفى اين كتابها به هيچ وجه به معناى پذيرش همهء محتويات و نظريات ارائه شده در آنها نيست . 6 . تنظيم كتاب‌هاى معرفى شده بر اساس حروف الفباست . كتاب‌شناسى نظام حكومت پيامبر ( ص ) 1 . اقتصاد صدر اسلام ؛ كاظم صدر ، چاپ اول ، تهران : انتشارات دانشگاه شهيد بهشتى ، 1374 ش . نويسنده در اين كتاب ، وضعيت اقتصادى صدر اسلام را بررسى مىكند و مطالب خود را در چهار « بخش » ، با عناوين : « جزيرة العرب در آستانهء ظهور اسلام » ، « بيت المال و بخش عمومى » ، « بازار » و « بخش خصوصى و عدالت » مطرح كرده است . اين چهار بخش در دوازده « فصل » مرتب شده است . نگارنده ، ضمن بسيارى از مباحث ، نظريات اسلام را بيان كرده ، اما آنچه كه بيشتر به سياست مالى پيامبر ( ص ) و نظارت آن حضرت و تشكيل بيت المال مربوط مىشود ، بخش دوم كتاب است كه با عنوان « بيت المال و بخش عمومى » به موضوعاتى چون تأسيس و تشكيل بيت المال ، هدفها ، وظايف و ويژگيهاى متصديان بيت المال ، اهميت خراج و خراج